CELE OCHRONY LASU

Ochrona lasu stanowi jeden z kluczowych elementów gospodarki leśnej. Jej głównym celem jest zachowanie trwałości, stabilności oraz zwiększenie naturalnej odporności lasu na czynniki szkodotwórcze.

Czynniki te dzieli się na trzy grupy:

• biotyczne (np. szkodliwe owady, grzyby patogeniczne, ssaki roślinożerne);
• abiotyczne – ekstremalne zjawiska atmosferyczne(np. silne wiatry, śnieg, ulewne deszcze, wysokie i niskie temperatury);
• antropogeniczne – wywołane przez człowieka (np. pożary, zanieczyszczenia przemysłowe, zanieczyszczenia lasu).

Działania ochronne mają na celu utrzymanie różnorodności biologicznej, zachowanie naturalnych procesów zachodzących w lesie, zwiększanie odporności drzewostanów na czynniki biotyczne, abiotyczne oraz antropogeniczne, zapewnienie ciągłości funkcji produkcyjnych, ochronnych i społecznych lasów.

OCHRONA LASU PRZED SZKODNIKAMI I CHOROBAMI

Lasy narażone są na działanie wielu czynników biotycznych, takich jak szkodliwe owady oraz grzyby patogeniczne. Lasy Nadleśnictwa Lutówko, z racji zasobnych siedlisk i bogatych składów gatunkowych, wykazują wysoką odporność na epifitozy grzybów i gradacje owadów.

Niemal połowę powierzchni leśnej Nadleśnictwa Lutówko stanowią drzewostany posadzone na gruntach porolnych. Z chorób powodowanych przez pasożytnicze grzyby szczególne znaczenie ma powszechnie występująca na tych terenach huba korzeni.

Pozostałe patogeny pojawiają się na mniejszych powierzchniach, przede wszystkim w szkółce leśnej, gdzie stosujemy działania profilaktyczne, a zwalczanie chorób i szkodników ograniczone jest wyłącznie do sytuacji koniecznych.

Nadleśnictwo Lutówko należy do obszarów stosunkowo rzadko nawiedzanych przez szkodniki pierwotne sosny. W uprawach leśnych nie odnotowano znaczących szkód powodowanych przez szeliniaka. W ochronie upraw przed tym owadem stosuje się głównie roczne przelegiwanie zrębów.

Wśród szkodników wtórnych drzewostanów iglastych największe znaczenie mają: przypłaszczek granatek, kornik ostrozębny na sośnie oraz kornik drukarz na świerku. W drzewostanach liściastych nie stwierdzono istotnych szkód wywołanych przez szkodniki wtórne.

Zwalczanie szkodników wtórnych polega przede wszystkim na wyznaczaniu drzew zasiedlonych oraz terminowym usuwaniu i wywozie zasiedlonego drewna z lasu. Inne gatunki owadów występują w ilościach niepowodujących strat o dużym znaczeniu gospodarczym. W ochronie lasu preferujemy metody mechaniczne i biologiczne, natomiast środki chemiczne stosowane są jedynie w ostateczności na niewielkich powierzchniach i głównie w szkółkach leśnych.

W celu zwiększenia odporności biologicznej drzewostanów nadleśnictwo realizuje szereg działań profilaktycznych, takich jak:

• przestrzeganie zasad higieny lasu,
• tworzenie stref ekotonowych,
• sadzenie drzew i krzewów owocodajnych charakterystycznych dla regionu,
• wyznaczanie drzew ekologicznych oraz pozostawianie martwego drewna,
• poprawa warunków bytowania ptaków poprzez montaż i konserwację skrzynek lęgowych,
• tworzenie miejsc rozrodu nietoperzy (np. poprzez instalację schronów z trocinobetonu),
• ochrona drzew dziuplastych,
• zimowe dokarmianie ptaków,
• wprowadzanie podsadzeń.

Działania te wspierają naturalne mechanizmy obronne ekosystemu leśnego i przyczyniają się do utrzymania jego stabilności oraz bioróżnorodności.

OCHRONA UPRAW I MŁODNIKÓW

Młode pokolenie lasu jest szczególnie wrażliwe na uszkodzenia oraz oddziaływanie czynników zewnętrznych. Do najczęstszych zagrożeń ze strony zwierzyny należą zgryzanie i spałowanie, a także konkurencja ze strony roślinności zielnej oraz niekorzystne warunki pogodowe.

Presję zwierzyny na las w Nadleśnictwie Lutówko ocenia się jako silną. Istotne szkody bieżące powodowane są głównie przez jeleniowate. Podstawową formą zapobiegania tym szkodom jest właściwe prowadzenie gospodarki łowieckiej, polegające na utrzymaniu liczebności zwierzyny płowej na poziomie dostosowanym do zmieniających się możliwości wyżywieniowych siedlisk leśnych, a także zapewnieniu odpowiedniej struktury płciowej i wiekowej populacji.

Nadleśnictwo dokłada wszelkich starań przy realizacji rocznych planów łowieckich na terenie zarządzanego Ośrodka Hodowli Zwierzyny oraz nadzoruje ich wykonanie przez koła łowieckie działające w jego zasięgu administracyjnym.

Działania ochronne przed zwierzyną polegają głównie na grodzeniu upraw oraz zabezpieczaniu pojedynczych młodych drzewek przed zgryzaniem i spałowaniem. Celem tych działań jest zapewnienie prawidłowego wzrostu i rozwoju przyszłych pokoleń drzewostanów.

Równie istotne jest poprawianie naturalnych warunków bytowania zwierzyny. W tym celu w uprawach leśnych sadzi się dzikie drzewa owocowe oraz krzewy, których pędy i owoce stanowią atrakcyjny pokarm. Do najczęściej wykorzystywanych gatunków należą tarnina, róża oraz ałycza. Ponadto obsiewa się poletka łowieckie roślinami atrakcyjnymi dla zwierzyny.

W celu ograniczenia szkód w młodnikach, w okresie zimowo-wiosennym (w ramach cięć pielęgnacyjnych) wykłada się drzewa zgryzowe dla jeleniowatych, a w lizawkach umieszcza się sól wzbogaconą w mikroelementy.

OCHRONA PRZED CZYNNIKAMI ABIOTYCZNYMI

Czynniki abiotyczne, takie jak warunki atmosferyczne i klimatyczne, mogą powodować poważne szkody w ekosystemach leśnych. Do najważniejszych z nich, mających wpływ na działalność Nadleśnictwa Lutówko, należą anomalie pogodowe, w tym silne wiatry powodujące wiatrołomy, wiatrowały i wywroty, a także susze, intensywne opady śniegu oraz oblodzenie prowadzące do powstawania okiści.

W poprzednich latach znaczące szkody od wiatru odnotowano w 2017 oraz 2022 roku. W 2017 roku w wyniku huraganowych wiatrów pozyskano około 33 tys. m³ drewna, były to głównie szkody rozproszone. Szkody powierzchniowe wymagające odnowienia objęły około 45 ha. W 2022 roku pozyskano około 53 tys. m³ drewna uszkodzonego przez wiatr, przy czym również w tym przypadku dominowały szkody rozproszone. Powierzchnia szkód wymagających odnowienia wyniosła około 11 ha.

W ostatnich latach obserwuje się także obniżanie poziomu wód gruntowych, spadek rocznej sumy opadów atmosferycznych oraz występowanie długotrwałych okresów suszy w sezonie wegetacyjnym. Zjawiska te, wraz z postępującą dominacją klimatu kontynentalnego, wpływają negatywnie na stabilność zdrowotną ekosystemów leśnych.

Największe problemy zdrowotne w ostatnich latach występowały w drzewostanach świerkowych, szczególnie w drzewostanach porolnych III klasy wieku w leśnictwie Witkowo. Obecnie problemy te rozszerzają się również na drzewostany sosnowe, dotychczas uznawane za bardziej odporne. Dotyczy to przede wszystkim występowania przypłaszczka granatka oraz w coraz większym stopniu kornika ostrozębnego.

Czynniki abiotyczne przyczyniają się do obniżenia odporności biologicznej drzewostanów, co prowadzi do powstawania szkód gospodarczych. W celu ograniczenia ich skutków nadleśnictwo podejmuje działania polegające na zwiększaniu różnorodności gatunkowej i strukturalnej lasów, przebudowie drzewostanów oraz utrzymywaniu pasów przeciwpożarowych i punktów czerpania wody.

ZAGROŻENIA WYNIKAJĄCE Z CZYNNIKÓW ANTROPOGENICZNYCH

Czynniki antropogeniczne, to te wywołane przez człowieka np. pożary, zanieczyszczenia przemysłowe, zaśmiecanie lasu. Drzewostany Nadleśnictwa Lutówko nie są szczególnie narażone na negatywne działanie emisji pyłów i gazów przemysłowym. Znaczącym problemem jest zaśmiecanie środowiska leśnego powodowane przez ludzi. Dotyczy to przed wszystkim terenów położonych przy drogach publicznych, parkingach oraz w bezpośrednim sąsiedztwie miejscowości.

Nadleśnictwo podejmuje działania poprzez edukowanie i informowanie społeczeństwa w jaki sposób należy zachowywać się w lesie, wyznacza miejsca postoju pojazdów, utrzymuje infrastrukturę turystyczną.